تاریخ : ۱۳۹۷/۰۷/۱۹ - ۹:۵۰ ذخیره فایل ارسال به دوستان

بهسازی آب بندان‌ها، راه عبور از بحران خشکسالی در شمال کشور

اغلب کارشناسان بر این باورند که میانبر نجات استان‌های شمالی از خطر خشکسالی بهره‌برداری بهینه‌تر از آب بندان‌های موجود به‌عنوان دریاچه‌های کوچک و محلی است.

به گزارش سیمرغ ما،  بسیاری از این برکه‌های بزرگ سال‌های طولانی منبع تأمین آب کشاورزان در فصل کم آبی و ذخیرگاه این مهم بوده است. البته غیر از ذخیره آب، بهره‌برداری دیگری نیز از آب بندان‌ها صورت می‌گیرد که پرورش ماهی و استفاده‌های تفریحی و گردشگری از آن جمله است. بر اساس اعلام شیلات مازندران، سالانه ۴۰ هزار تن انواع ماهیان گرم آبی از قبیل کپور، آزاد، سفید و فیتفاک در این مکان‌ها تولید می‌شود.

 

مساحت کل آب‌بندان‌های استان‌های مازندران، گیلان و گلستان ۲۶ هزار و ۷۰۰ هکتار است. به ازای هر هکتار آب بندان تا ۵ هکتار از اراضی شالیکاری مشروب می‌شود. با یک حساب سرانگشتی آب بندان‌های موجود برای آبیاری حدود ۱۳۰ هزار هکتار اراضی شالیزاری در این استان‌ها کفایت می‌کند.از طرف دیگر، تأمین و ذخیره آب در آب بندان‌ها به اندازه یک دهم سد‌سازی است. در حالی که زمان سد‌سازی در ایران ۷ تا ۱۰ سال به طول می‌انجامد، اما مطالعه، اجرا و بهره‌برداری آب بندان‌های شمال در کمتر از یک سال انجام می‌شود.

آب بندان‌ها در برخی از مناطق روستایی به‌عنوان منبعی مهم برای درآمدزایی شوراها و دهیاری‌ها جهت تأمین هزینه‌های منطقه به حساب می‌آیند و البته وجود آب بندان‌ها این روزها باعث شده تا چشم اندازهای کم نظیری در بسیاری از مناطق اطراف آنها به وجود بیاید، به‌گونه‌ای که ارزش ریالی زمین‌های این منطقه در مقایسه با مکان‌های دیگر بالاتر است. البته زنده ماندن آب بندان‌ها در گرو لایروبی و رسیدگی به آنها است، چرا که با گذشت مدت زمانی، رسوب‌های ناشی از روان آب‌ها می‌تواند حیات این موهبت خدادادی را با مخاطراتی همراه ساخته و باعث کم شدن حجم ذخیره آبی آنها شود. هر چند که عملیات لایروبی آب بندان‌ها هزینه بر است، اما خاک برداشت شده از کف آب بندان‌ها نیز به فروش رسیده و درآمدهایی را ایجاد می‌کند.

 

مزیت آب بندان‌ها

نمونه بارز آب بندان‌های از بین رفته، آب بندان ۳ هکتاری واقع در روستای «اندیکلا» در بخش لاله آباد بابل است که در سال زراعی جاری به‌دلیل کمبود آب سطحی و پایین رفتن آب چاه، تقریباً خشک شده است. همین آب بندان روزگاری، آب ۱۵هکتار زمین شالیزارهای پایین دست را تأمین می‌کرده است. با همه این مزیت‌ها خیلی از این آب بندان‌ها به‌خاطر کم توجهی‌های صورت گرفته وضعیت مناسبی ندارد. اکنون که بحران کم آبی حتی دامنگیر استان‌های پربارانی مثل مازندران، گلستان و گیلان هم شده و ساخت سدها برای جمع‌آوری آب‌های سطحی هزینه بر است و دولتمردان برای هزینه کرد در این مقوله با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو هستند شاید نگاه ویژه‌تر به این مکان‌ها ضرورت بیشتری پیدا می‌کند و جا دارد تا اعتباراتی برای احیا و بازسازی آنها اختصاص داده شود. آب رودخانه‌ها و هرز آب ناشی از بارندگی در فصل‌های غیرکاشت از طریق کانال‌ها و پمپاژ به آب بندان‌ها هدایت شده و در فصل بهار و تابستان برای آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

لایروبی آب بندان‌ها

«امرالله براری» مدیر روابط عمومی شرکت آب منطقه‌ای مازندران، مالکیت و اداره بیشتر آب بندان‌ها را در اختیار دولت می‌داند و اعتقاد دارد که بسیاری از این مکان‌ها قبل از اصلاحات ارضی به وجود آمده است.

وی اعتقاد دارد که لایروبی آب بندان‌ها ضرورت دارد و در یک دهه گذشته توجه به این مهم از سوی دولت‌ها بیشتر شده و اعتبار ویژه‌ای نیز به آن تخصیص یافته، اما اندک است.هر چند که به‌دلیل باتلاقی بودن این مکان‌ها تنها در ایام فصل گرم تابستان امکان لایروبی وجود دارد و در بقیه فصول چون کشاورزان از آن استفاده می‌کنند نمی‌توان کاری انجام داد.

 

ذخیره آب در آب بندان‌ها

«عزیزالله شهیدی فر» رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران هم بر این باور است که با وجود ۸۰۰ قطعه آب بندان با ۱۷ هزار هکتار وسعت در استان با لایروبی، بازسازی و تقویت آنها، قادر خواهیم بود تا با به ثمر رسیدن سدهای در دست احداث، کمبود منابع آبی زمین‌های زراعی و باغی استان را جبران کنیم.

بنا بر اظهارات این مقام ارشد در جهاد کشاورزی مازندران، در حال حاضر ظرفیت نگهداری آب آب بندان‌های موجود استان ۳۴۵ میلیون متر مکعب است که به طور یقین با اتمام عملیات لایروبی و بازسازی، ظرفیت ذخیره آب به حدود ۲ برابر افزایش می‌یابد.

وی با اشاره به اینکه ۳۰۰ میلیارد ریال در سفر هیأت دولت یازدهم به مازندران برای اصلاح و لایروبی آب بندان‌های استان تخصیص یافته، گفت: تاکنون ۸۰ میلیارد ریال از این اعتبار پرداخت شد و عملیات لایروبی و بازسازی چند قطعه از آب بندان‌های استان نیز در حال اجراست.

محمود حجتی وزیر جهاد کشاورزی نیز هنگامی که مرداد ماه امسال برای شرکت در آیین بهره‌برداری از طرح تجهیز و نوسازی شالیزارهای شهرستان سیمرغ در مرکز مازندران به این استان سفر کرده بود، بی‌توجهی به آب بندان‌ها در شمال کشور را خسرانی برای کشاورزی این منطقه دانست و اعلام کرد که احیای این منابع آبی به‌عنوان میراث ماندگار اجدادی در دستور کار دولت تدبیر و امید قرار گرفته است.

به گفته وی، دولت تدبیر و امید با همکاری کشاورزان، لایروبی و ایجاد دیواره‌های بتنی آب بندان‌ها را آغاز کرده تا این سرمایه و میراث گذشتگان احیا شود.

بهسازی آب‌بندان‌ها

«عبدالمهدی بخشنده» معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی نیز خبر از امضای تفاهمنامه مالی و برنامه عملیاتی برای بهسازی آب‌بندان‌ها در ۳ استان‌ شمالی کشور داده و تأکید داشته که با وجود بارش‌های زیاد در این سه استان تنها به طور متوسط حدود ۱۵ درصد از آب‌های سطحی مهار شده و بقیه بدون بهره‌برداری مناسب وارد دریا می‌شود.

در چنین اوضاع و احوالی بود که موضوع مهار آب‌های سطحی و از جمله بهسازی آب‌بندان‌ها از اولویت‌های وزیر جهاد کشاورزی شد که با مساعدت رئیس سازمان برنامه و بودجه، برنامه عملیاتی بهسازی آب‌بندان‌ها در ۳ استان‌ شمالی در دستور کار قرار گرفت و تفاهمنامه مالی و برنامه عملیاتی بهسازی آب‌بندان‌ها در استان‌های مازندران، گیلان و گلستان به امضا رسید. هدف از این اقدام، تأمین آب مطمئن بخش کشاورزی، مهار و کنترل سیلاب، تغذیه آب‌های زیرزمینی، افزایش تولید آبزی‌پروری، توسعه گردشگری و ورزش‌های آبی بوده است. حالا طرح بهسازی آب بندان‌ها در سطح ۲۴ هزار هکتار از اراضی سه استان شمالی اجرا خواهد شد.

«علی نبیان» معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار مازندران نیز اظهار داشت: باید بهسازی و لایروبی آب بندان‌ها در مناطق پر تنش آبی با اولویت بیشتری انجام شود.مازندران از ۸۵۰ قطعه آب بندان با ظرفیت ۳۵۰ میلیون متر مکعب برخوردار است و هم‌اکنون آب ۷۳ هزار هکتار از اراضی از این تأسیسات بهره‌مند می‌شود.

«محمد ابراهیم یخکشی»، مدیرعامل آب منطقه‌ای مازندران نیز اعلام کرده که تاکنون بیش از ۱۰ قطعه از آب بندان‌ها در استان با مشارکت بخش خصوصی بهسازی و لایروبی شده است.

محمد اسلامی استاندار مازندران هم با اشاره به اینکه برنامه ملی سازگاری با کم آبی در استان در حال پیگیری است و از جمله راه حل‌های اصلی برای توسعه منابع آب، برنامه گسترش آب بندان‌ها به میزان ۲۰۰ هزار متر مکعب در سراسر استان است، گفت: به کسانی که متقاضی ایجاد مشاغل پیش‌بینی شده در فضای آب بندان‌ها باشند، تسهیلات پرداخت می‌شود.

گفتنی است، این سازه ذخیره ساز آب کشاورزی، مختص استان‌های شمالی کشور است که در مازندران به آن «اندون»، در گیلان «سل» و در گلستان «بندسار» می‌گویند.

ارسال دیدگاه

بدون واسطه با مسئولین در ارتباط باشید
کانال تلگرام سیمرغ ما
عصر ساری
جویباران|پایگاه خبری تحلیلی شهرستان جویبار
پایگاه خبری تحلیلی بابل نوین
مرجع اخبار مازندران